ભારતની આઝાદી એ કોઈ એક નેતા, એક પ્રદેશ કે એક સમાજની જીત નહોતી પણ તે સમગ્ર ભારતની સામૂહિક ચેતનાનો વિજય હતો. આઝાદીની આ લડત વિદેશી શાસન સામેનો વિરોધ કરતાં તો તે માનવીના સ્વાભિમાન, અધિકાર, ન્યાય અને આત્મસન્માનનો મહાસંગ્રામ હતો. જ્યારે દેશ પરાધીન હતો, ત્યારે ભાષા, જાતિ, પ્રાંત, ધર્મ અને વિચારધારાના અનેક ભેદો હોવા છતાં ભારતીયોએ એક જ ધ્યેયને સર્વોપરી માન્યો "સ્વતંત્ર ભારત". અંગ્રેજ શાસન રાજકીય સત્તા આગળ જઈને આર્થિક શોષણ, રાજકીય દમન અને માનસિક ગુલામીનું પ્રતીક બની ગયું હતું. ભારતની સંપત્તિનો મોટા પ્રમાણમાં ઉપયોગ ગોરા સામ્રાજ્યના હિત માટે થતો હતો. ખેડૂતો પર ભારે કર, સ્થાનિક ઉદ્યોગોના પતન, અભિવ્યક્તિ પર નિયંત્રણ અને વિરોધના દમન જેવી અનેક નીતિઓએ સામાન્ય જનજીવનને અસર કરતી હતી. આ પરિસ્થિતિ સામે ભારતીયોએ સત્યાગ્રહ, અસહકાર, ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ અને લોકજાગૃતિ જેવા અનેક માર્ગોથી સંઘર્ષ કર્યો. અસંખ્ય લોકોએ જેલવાસ ભોગવ્યો, મિલકતો ગુમાવી અને ઘણા લોકોએ પોતાના પ્રાણ પણ દેશના ચરણોમાં અર્પણ કર્યા. આ સંઘર્ષની...